Tüm hikaye bir Anadolu şehrinde başladı.Amasya için çok çetin bir kıştı o yıl.Neyse ki artık bahar geliyordu yavaş yavaş.
Dağların eteklerine kurulmuş bu şehrin içinden geçen Yeşilırmak kenarına kurulmuş Osmanlı zamanından kalma tarihi evler ile MÖ.yapılmış kral mezarları iç içe geçmiş bu şehirde Anadolu'nun zengin tarihi hakkında şaşırtıcı gözlemler yapabilirsiniz.
Irmağın kenarındaki bir çay bahçesine oturdum,kendime güzel demlenmiş bir çay söyledim,kafamı kaldırıp hemen dibimde yükselen kayalara bakmaya başladım.
Bahar önce vadiye gelmişti,dağların tepelerinde hala kardan buza dönmüş tabakalar vardı.Vadideki ılık hava ile dağın tepesindeki serin hava birbirleri ile kavga ediyorlardı.Havadaki rüzgarın nedeni bu olmalı diye düşünürken birden bir gürültü koptu.Sesin geldiği yöne doğru kafamı kaldırdığımda tepeden bir buz parçasının koparak aşağı doğru düştüğünü gördüm.
Buz parçası tepeden aşağı düşerken çıkıntı şeklinde duran ana kayadan çıkmış bir yere çarptı.Çarptıktan sonra çarptığı yerden birçok irili ufaklı kaya parçaları ile buz parçaları aşağı doğru beraber düşmeye başladılar.
Bir süre sonra kaya parçalarının bir bölümü toprağa, bir bölümü Yeşilırmak kenarına,bir bölümü de ırmağın içine düştü.(1)
Çaycı "abi bu mevsimde sık sık böyle heyelanlar olur,geçen yıl yuvarlanan kaya parçaları bir evin üzerine düştü 3 kişi öldü" dedi.Birşey demedim,çaydan bir yudum alarak düşünmeye başladım.
Düşen buz parçasını aşağıya doğru birisi mi itmişti?(2)
Neden düşen kaya parçalarının hepsi de farklı yerlere düşmüşlerdi?
Bu düşüş ve ardından gelen çarpışma,dağılmanın bir nedeni değil birçok nedeni olmalıydı.Biraz düşündükten sonra bu nedenleri bulmuştum.
Baharın gelmesiyle daha çok ısıtmaya başlayan güneş,tepedeki buz parçasının diğer buz parçaları ile arasındaki bağı koparmış,kopan parça yer çekimi nedeniyle yukarıdan aşağıya doğru kaymış,tepenin kenarına gelince aşağıya düşmüştü.
Olayı başlatan güneşti.Ama olayın gidişatında birçok aktör(etken) rol alıyordu.(3)
Ben bunları düşünürken çayı soğutmuşum,çay ilk geldiğinde sıcak,sonra zaman geçtikçe soğuyordu!Soğumasının hızı nelere bağlıydı acaba?
İçimdeki ses "onu boşver en son kaya parçalarının neden farklı yerlere düştüğünü"düşünüyordun "dese de,soğuk yüzünden buzların oluştuğu,sıcak yüzünden de buzların harekete geçerek aşağıya düştüğü açıktı,gözümüzün önünde olup bitiyordu herşey!
Sıcak buzu eritiyordu,iyi de neden güneş tüm buzları eritmemişti?eritseydi aşağı düşen birşey olmayacaktı!
Demek ki başrol oyuncularımız arasında sıcaklığın değişim hızı ve miktarı da varmış.Etkenler artıyordu,bu kadar çok aktörün bu filmde rol alması şaşırtıcı,insan hangisine Oscar vereceğini şaşırıyor.
Sıcaklık tek bir fiziksel etmen olmasına rağmen,sıcaklığın değişim hızı da ayrı bir etmen oluvermişti.
2.çayı da bitirdim,daha fazla çay içmeyeceğim.Çaydaki "tein" taşikardiye(kalbin hızlı ve düzensiz çarpması)neden olduğu gibi geceleri de uyku uyumamda sıkıntı yapıyor.
Uykum kaçınca kitap okuyorum uykum gelene kadar,tarladaki çay (thai,Çince'den geçmedir) bitkisinin kitap okumama neden olması ilginç bir durum!
Kalktım masadan,acaba ırmağın içine düşen kaya parçalarına ne olmuştu?.Yeşilırmak'ın bulanık akıntısı onları görmeme engel oluyor.Gözlem yapmak için kayalıkların dibine gitmeye karar verdim,tehlikeli de olsa zaman zaman insan merağını yenemiyor.
Tekrar bir kaya ve buz yağmuru bu sefer benim başıma düşebilirdi,düşme olasılığı vardı.
Osmanlı zamanından kalma taş köprü üzerinden geçerek kayalıkların dibine doğru yürümeye başladım.Bir süre sonra kayaların dibine geldim.Parçalanıp yere düşen kayalara baktım,çoğu girinti çıkıntılıydi,sert,keskin duruyorlardı.Bunlarla kolaylıkla bir tarafınızı kesebilirdiniz.Aşağı düşen kayanın parçaları arasında yuvarlak hatlara sahip taşlar da vardı,ama bunlar incelendiğinde yapılarının düşen kaya parçalarına uymadığı göürülüyordu.Demek ki bu yuvarlak hatlı taşlar parçalanan kayadan düşmemişti,onlar oraya daha önce gelmişti.(4)
Toprağın üzerine rastgele mi dağılmışlardı acaba?Neden bir bölümü ırmağa yakın bir bölümü uzaktı?Neden bir bölümü ırmağın içine düşmüştü?
Onların nereye düşeceğine birisi mi karar vermişti?(5)
Irmağın içine düşen kaya parçaları suyla beraber sürüklenmeye başlamışlardı.Her yuvarlanışlarında,her suyun içinde giden diğer taşlara çarptıkça sivri yerleri kırılıyor,giderek daha yuvarlak,hatlı hale geliyorlardı.
Bu böyle olmalıydı,çünkü ırmağın sığ hale geldiği yerlerde ırmak kenarındaki görülen taşların çoğu yuvarlak ve pürüzsüz haldeydiler.Onların arasında sivri ve girinti çıkıntılı bir kaya parçası bulursanız o mutlaka oraya kısa bir süre önce düşmüş,ırmağın içinde yuvarlanarak "evrim geçirerek"gelmemiş olmalıdır!
Irmağın kenarına ve ırmaktan daha uzaktaki kayalıkların dibine düşen parçalar orda-şimdilik- öylece duruyorlardı.Irmağın hemen kenarına düşen parçalar ırmakta yuvarlanmaya başlamak için ilk sel baskınını beklemek zorundaydılar.Bu belki 1 ay içinde ,belki seneye,belki de 10 yıl sonra olabileceği gibi yüzyıllar sürebilir,hatta ırmak hiç de taşmayabilirdi.
Kayalıkların dibindeki parçaların ırmağa karışarak hızlı bir evrime girmesi daha zor bir olasılıktı.Onlar orda belki de çok büyük bir depreme kadar veya başka dış etkenler onları ordan hareket ettirmediği sürece kalacaklardı..belki binlerce,yüzbinlerce,belki milyonlarca yıl boyunca.Bu süre boyunca sert hatlarının kırılması çok yavaş ilerleyecekti,yağmur,buz,rüzgar ne kadar aşındırabiliyorsa!(6)
Kayalıkların dibindeki taşlar"beklerken"ırmağın içine düşen taşlar yeni ortamlarında şekil almaya başlamışlardı bile...
Binlerce,onbinlerce,yüzbinlerce,milyonlarca yıl geçtikten sonra aynı kayadan düşen,aynı kayanın parçalarından ırmağın içine düşen parça ile kayalıkların dibine düşen parçayı yan yana koyduğumuzda birbirlerine hiç benzemediklerini hayretle göreceğiz.
1-İşte taşın evrimi böyle başladı.Peki kaya oraya nerden gelmişti?O da başka bir evrimden geçerek oluşmuştu.
2-Intelligent Design(akıllı tasarım)saçmalığı.
3-Birşeyin olması ya da olmaması için en az bir neden olmalıdır.Neden sayısı çok olabilir,nedenler birbirleri ile etkileşebilir.
4-Daha önceden hızlı evrimleşmiş türler ile,evrimin görece geri basamaklarında olan türler aynı zaman diliminde yan yana olabilirler.
5-Kader sorusu ve saçmalığı!
6-Kayanın taşa dönüşmesi süreci,çevre koşullarına göre yavaşlayabilir,bir kaya parçası yüzbinlerce yıl hemen hemen hiç değişmeden kalabilir.Suya düşen kaya parçası daha hızlı bir değişime girer.
Dağların eteklerine kurulmuş bu şehrin içinden geçen Yeşilırmak kenarına kurulmuş Osmanlı zamanından kalma tarihi evler ile MÖ.yapılmış kral mezarları iç içe geçmiş bu şehirde Anadolu'nun zengin tarihi hakkında şaşırtıcı gözlemler yapabilirsiniz.
Irmağın kenarındaki bir çay bahçesine oturdum,kendime güzel demlenmiş bir çay söyledim,kafamı kaldırıp hemen dibimde yükselen kayalara bakmaya başladım.
Bahar önce vadiye gelmişti,dağların tepelerinde hala kardan buza dönmüş tabakalar vardı.Vadideki ılık hava ile dağın tepesindeki serin hava birbirleri ile kavga ediyorlardı.Havadaki rüzgarın nedeni bu olmalı diye düşünürken birden bir gürültü koptu.Sesin geldiği yöne doğru kafamı kaldırdığımda tepeden bir buz parçasının koparak aşağı doğru düştüğünü gördüm.
Buz parçası tepeden aşağı düşerken çıkıntı şeklinde duran ana kayadan çıkmış bir yere çarptı.Çarptıktan sonra çarptığı yerden birçok irili ufaklı kaya parçaları ile buz parçaları aşağı doğru beraber düşmeye başladılar.
Bir süre sonra kaya parçalarının bir bölümü toprağa, bir bölümü Yeşilırmak kenarına,bir bölümü de ırmağın içine düştü.(1)
Çaycı "abi bu mevsimde sık sık böyle heyelanlar olur,geçen yıl yuvarlanan kaya parçaları bir evin üzerine düştü 3 kişi öldü" dedi.Birşey demedim,çaydan bir yudum alarak düşünmeye başladım.
Düşen buz parçasını aşağıya doğru birisi mi itmişti?(2)
Neden düşen kaya parçalarının hepsi de farklı yerlere düşmüşlerdi?
Bu düşüş ve ardından gelen çarpışma,dağılmanın bir nedeni değil birçok nedeni olmalıydı.Biraz düşündükten sonra bu nedenleri bulmuştum.
Baharın gelmesiyle daha çok ısıtmaya başlayan güneş,tepedeki buz parçasının diğer buz parçaları ile arasındaki bağı koparmış,kopan parça yer çekimi nedeniyle yukarıdan aşağıya doğru kaymış,tepenin kenarına gelince aşağıya düşmüştü.
Olayı başlatan güneşti.Ama olayın gidişatında birçok aktör(etken) rol alıyordu.(3)
Ben bunları düşünürken çayı soğutmuşum,çay ilk geldiğinde sıcak,sonra zaman geçtikçe soğuyordu!Soğumasının hızı nelere bağlıydı acaba?
İçimdeki ses "onu boşver en son kaya parçalarının neden farklı yerlere düştüğünü"düşünüyordun "dese de,soğuk yüzünden buzların oluştuğu,sıcak yüzünden de buzların harekete geçerek aşağıya düştüğü açıktı,gözümüzün önünde olup bitiyordu herşey!
Sıcak buzu eritiyordu,iyi de neden güneş tüm buzları eritmemişti?eritseydi aşağı düşen birşey olmayacaktı!
Demek ki başrol oyuncularımız arasında sıcaklığın değişim hızı ve miktarı da varmış.Etkenler artıyordu,bu kadar çok aktörün bu filmde rol alması şaşırtıcı,insan hangisine Oscar vereceğini şaşırıyor.
Sıcaklık tek bir fiziksel etmen olmasına rağmen,sıcaklığın değişim hızı da ayrı bir etmen oluvermişti.
2.çayı da bitirdim,daha fazla çay içmeyeceğim.Çaydaki "tein" taşikardiye(kalbin hızlı ve düzensiz çarpması)neden olduğu gibi geceleri de uyku uyumamda sıkıntı yapıyor.
Uykum kaçınca kitap okuyorum uykum gelene kadar,tarladaki çay (thai,Çince'den geçmedir) bitkisinin kitap okumama neden olması ilginç bir durum!
Kalktım masadan,acaba ırmağın içine düşen kaya parçalarına ne olmuştu?.Yeşilırmak'ın bulanık akıntısı onları görmeme engel oluyor.Gözlem yapmak için kayalıkların dibine gitmeye karar verdim,tehlikeli de olsa zaman zaman insan merağını yenemiyor.
Tekrar bir kaya ve buz yağmuru bu sefer benim başıma düşebilirdi,düşme olasılığı vardı.
Osmanlı zamanından kalma taş köprü üzerinden geçerek kayalıkların dibine doğru yürümeye başladım.Bir süre sonra kayaların dibine geldim.Parçalanıp yere düşen kayalara baktım,çoğu girinti çıkıntılıydi,sert,keskin duruyorlardı.Bunlarla kolaylıkla bir tarafınızı kesebilirdiniz.Aşağı düşen kayanın parçaları arasında yuvarlak hatlara sahip taşlar da vardı,ama bunlar incelendiğinde yapılarının düşen kaya parçalarına uymadığı göürülüyordu.Demek ki bu yuvarlak hatlı taşlar parçalanan kayadan düşmemişti,onlar oraya daha önce gelmişti.(4)
Toprağın üzerine rastgele mi dağılmışlardı acaba?Neden bir bölümü ırmağa yakın bir bölümü uzaktı?Neden bir bölümü ırmağın içine düşmüştü?
Onların nereye düşeceğine birisi mi karar vermişti?(5)
Irmağın içine düşen kaya parçaları suyla beraber sürüklenmeye başlamışlardı.Her yuvarlanışlarında,her suyun içinde giden diğer taşlara çarptıkça sivri yerleri kırılıyor,giderek daha yuvarlak,hatlı hale geliyorlardı.
Bu böyle olmalıydı,çünkü ırmağın sığ hale geldiği yerlerde ırmak kenarındaki görülen taşların çoğu yuvarlak ve pürüzsüz haldeydiler.Onların arasında sivri ve girinti çıkıntılı bir kaya parçası bulursanız o mutlaka oraya kısa bir süre önce düşmüş,ırmağın içinde yuvarlanarak "evrim geçirerek"gelmemiş olmalıdır!
Irmağın kenarına ve ırmaktan daha uzaktaki kayalıkların dibine düşen parçalar orda-şimdilik- öylece duruyorlardı.Irmağın hemen kenarına düşen parçalar ırmakta yuvarlanmaya başlamak için ilk sel baskınını beklemek zorundaydılar.Bu belki 1 ay içinde ,belki seneye,belki de 10 yıl sonra olabileceği gibi yüzyıllar sürebilir,hatta ırmak hiç de taşmayabilirdi.
Kayalıkların dibindeki parçaların ırmağa karışarak hızlı bir evrime girmesi daha zor bir olasılıktı.Onlar orda belki de çok büyük bir depreme kadar veya başka dış etkenler onları ordan hareket ettirmediği sürece kalacaklardı..belki binlerce,yüzbinlerce,belki milyonlarca yıl boyunca.Bu süre boyunca sert hatlarının kırılması çok yavaş ilerleyecekti,yağmur,buz,rüzgar ne kadar aşındırabiliyorsa!(6)
Kayalıkların dibindeki taşlar"beklerken"ırmağın içine düşen taşlar yeni ortamlarında şekil almaya başlamışlardı bile...
Binlerce,onbinlerce,yüzbinlerce,milyonlarca yıl geçtikten sonra aynı kayadan düşen,aynı kayanın parçalarından ırmağın içine düşen parça ile kayalıkların dibine düşen parçayı yan yana koyduğumuzda birbirlerine hiç benzemediklerini hayretle göreceğiz.
1-İşte taşın evrimi böyle başladı.Peki kaya oraya nerden gelmişti?O da başka bir evrimden geçerek oluşmuştu.
2-Intelligent Design(akıllı tasarım)saçmalığı.
3-Birşeyin olması ya da olmaması için en az bir neden olmalıdır.Neden sayısı çok olabilir,nedenler birbirleri ile etkileşebilir.
4-Daha önceden hızlı evrimleşmiş türler ile,evrimin görece geri basamaklarında olan türler aynı zaman diliminde yan yana olabilirler.
5-Kader sorusu ve saçmalığı!
6-Kayanın taşa dönüşmesi süreci,çevre koşullarına göre yavaşlayabilir,bir kaya parçası yüzbinlerce yıl hemen hemen hiç değişmeden kalabilir.Suya düşen kaya parçası daha hızlı bir değişime girer.
